Mühre : Ebrulu kağıdı düzeltmeye ve parlatmaya yarayan ve "mühre" adı verilen el presi de kullanılan araçlar arasındadır. Mühre Kağıtlar âharlandıktan sonra parlatmak için kullanılan aletin adıdır.
Mühre çeşitleri :
Çakmak Mühre: Çakmak taşından yapılan mühredir. Her iki taraftan tutularak kullanılan, merdane biçiminde ağaçtan yapılmıştır. Ellerin arasında kalan kısımda ağaç oyulmuş ve içine çakmak taşı yerleştirilmiştir.
Zer Mühre: Sert akikten yapılan mühre, yaldız ve altın parlatmada kullanılır.
Billur Mühre: Kaz yumurtası şeklinde camdan yapılan mühredir.
Böcek Mühre: Deniz böceği kabuğundan yapılır.
Mühreler kullanım yerlerine göre farklılık gösterirler.
- Yassı mühre, badem şeklindeki mühre,
- Sivri mühre, kartal gagası şeklindeki mühre,
- Kâğıt mühresi.
En önemli malzemelerden biri de kâğıtlardır. Bu malzeme hattatlar ya da müzehhipler tarafından hep en iyisi seçilerek kullanılmıştır. Mürekkebin ve boyanın zeminde çok rahat kayabilmesi, kolay silinebilir, leke tutmayan, rengini kaybetmeyen, pürüzlenmeyen kâğıtlar olması gerekirdi. Kâğıtların aharlı ve iyi terbiye edilmesi uzun süre bekletilmesi (kâğıdın dinlenmesi) aranılan vasıflardı. Ayrıca kâğıtların hafif renkli olması, üzerindeki renkleri daha iyi gösterirken, gözü yormaması ve kirlenmemesi açısından göz önünde bulundurulması gereken hususlardı. Günümüzde çok değişik karton ve kâğıtlar rahatlıkla kullanılabilmekte. İdeal kâğıt el ile yapılan ve emici özelliği fazla olan asitsiz kâğıtlardır. Zor bulunduğu ve pahalı oluş sebebiyle, parlak veya laklı yüzeyi olmayan herhangi bir kâğıt da rahatlıkla kullanılabilir. Kâğıtların emici özelliğini arttırmak için bir miktar şap eriyici kâğıda sünger aracılığıyla sürülür. Böylece, boyaların akma ihtimali azalmış olur.
Burada kısaca kâğıt aharlanmasından söz edecek olursak, daha çok nişasta veya yumurta aharı yapılır. Ahar, kâğıdın sertliğini gidererek, daha kolay silinip, boyarken ya da yazarken bozulan yerlerin kolayca tamirini yapabilmek için, zemin hazırlanmasına yardımcı olur. Aharlanan kâğıtlar mührelenerek, kullanıma hazır hale getirilir.
Kalıcı Bağlantı
Yorum-Comment (1)
Yorum yaz-Write Comment!
Bu yazıyı çok özel bir dostumun beni yüreklendirmesi sonucu blogumda paylaşmaya karar verdim.
Ülkeler , şehirler , evler hepsi ayrı birer alem yaşam içinde. Yeni bir yere gittiğimde hep arka sokaklar ilgili çekmiştir..Meydanlar , caddeler , müzeler bunlar göz önündedir ve bizlere görmek isteneni sunar ama neden ise bir şehri bana anlatan, etkileyen ve tanıtan hep arka sokakları olmuştur.
İnsanlar , evler , giyimler hareketler hep o yerleri anlatır yansıtır birer ayna gibi. Hele ki kapıların önüne bırakılıveren eski eşyalar.Bazen kırık bir masa , bir gece lambası , eski bir yastık ya da bir koltuk. Aslında o kadar çok şey gizlidir ki onlarda bir yaşam hatta birkaç nesil.Bizde hala babaannemin annesinden kalan küçük bir dolap ile koltuklar var vermeye bir türlü kıyamadığım ve hala oturmaya bile kıyamadığım türden, zaman zaman dokunup gözlerimi kapatıp yaşananları hayal ederim.
Beni en çok kapıya bırakılanlar etkiler.Neler yaşanmıştır o eşyalarda , koltuklarda , cumbalı evlerin önünde hayal ederim o zamanları ve insanları , bir anne çocuklarını beklerken soğuk bir kış gününde , çocuklar sevinçle çıtır çıtır yanan sobanın ateşinde o koltukların üstünde oynarken , ve o eski gece lambasında belki de ne sevda dolu dizeler yazılmıştır o ellerde o masalar üstünde şimdilerde iki dakikada yazıp çiziktirip elektronik postalarla gönderdiğimiz mektupların yerine zarfların içine nasıl da koyuvermişlerdir duygularını, kokularını, korkularını ve hasretlerini , kır bahçesinden koparttıkları küçücük çiçekleri.Ve onu bekleyen ne yürekler vardı kim bilir? Ya o koltuklar cumbaların önündeki , özlenileni bekleyenler , mis kokulu kahve sohbetleri , üzüntüler kavuşmalar.Şimdi hepsi gerilerde kaldı ve belki de birer birer eski eşyalar gibi kapıların önüne bırakıldı , ta ki biz yeniden sahip çıkana kadar.
Güzel bir rüyanın sabahına uyanmanız dileğiyle.
Kalıcı Bağlantı
Yorum-Comment (2)
Yorum yaz-Write Comment!
1. Battal: Tek renk veya daha fazla renk homojen olarak, koyu kıvamdan açığa doğru sırayla serpilerek hazırlanır.2. Gel-git: Battal üzerine gül dalı veya biz ile yatay ve dikey veya karşılıklı çapraz gel-git’ler çizilir. Üzerine serpme yapılabilir. Gel-git üzerine battal: Tek yönlü gelgit üzerine sonra battal yapılır.
- Koyu battal'da renk sırası: Siyah + Sarı + Kırmızı + yeşil +Mavi
3. Bülbül yuvası: Renk sırası önemli değil. Birkaç renkle battal yapılır.5-6 cm çapında helezonlar yan yana yapılır. Köşegenlerinde kalan boşluklara da minik helezonlar yapılır. İstenirse üzerine serpme yapılır. Ortadan dışa doğru tek helezon da yapılabilir.
4. Tarak: Boya üzerinde enine ve boyuna gelgit yapılır. Tarak, son gel git’e paralel tutularak çekilir.Gelgit üzerine taraktan önce veya sonra şal yapılabilir. Tarak üzerine bülbül yuvası yapılabilir. Tarak buket: Gelgit üzerine tarak yaptıktan sonra tarak yönünde, geniş tarakla baklava dilimi şeklinde tarama yapılır. Şal veya gelgit üzerine serpme yaparken fırça iyice sıkılmalı, kalan boya da silkerek atılmalıdır. Yüksekten püskürtülmelidir . Üstteki boya alttakinden koyu ise alttaki boyayı kırabilir. Taraklı Ebru: Ebru teknesinin eninden 5mm. küçük tahtalarla, belli aralıklarla dizilmiş toplu iğne, tel veya ince çivi ile hazırlanan taraklar kullanılarak yapılır. Önce Gel-Git Ebrusu oluşturulur, daha sonra Gel-Git enine hazırlandıysa boyuna, boyuna hazırlandıysa enine tarak yardımıyla tarama yapılır. Eğer istenirse üzerine enine ve boyuna (S) harfleri çizilerek taraklı Şal Ebrusu oluşturulur.
5. Hatip: Zemin battal çok sıkışık olmamalıdır . Tek büyük hatip yapılırken, hatip zeminine çok açılan boya kullanılır.
6. Şal Ebrusu: Gel-Git Ebrusu yapıldıktan sonra yine ince bir çubuk yardımıyla enine üç adet, boyuna da iki adet (S) harfi, bunların aralarına da istenildiği gibi kavisler çizilerek hazırlanır.
7. Somaki(Mermer) Ebrusu: Gel-Git veya Şal Ebrusu üzerine fırça yardımıyla Battal Ebru yapılarak elde edilir.
8. Hafif Ebru: Üzerine daha sonra yazı yazmak için oluşturulan, renkleri soluk ve cansız Ebrulardır.
Burada yazı ön plana çıkar.Hazırlanan kitreye su ilave etmek ve boyalara da damlalık yardımıyla öd ve su ilave edilerek oluşturulan malzemeyle yapılır.
9. Akkase Ebru: Arap zamkı kullanılarak Hafif Ebrunun bazı kısımları kapatılır. Sonra daha koyu bir Ebru yapılır. Arap zamkı sürülen yerler ikinci boyaları almazlar, boş kalan bu yerlere daha sonra yazı veya tezhip yapılabilir.
10. Kumlu-Kılçıklı Ebru: Tekne iyice kullanıldıktan sonra dibinde kalan kitreden bu çeşit Ebru yapılır. Kitrenin kirlenmesiyle oluşan mukavemet ve boyadaki su oranının az olmasıyla, teknede boyaların çatlaklar oluşturmasıyla elde edilir.
11. Yazılı Ebru: Arap zamkıyla yazılan yazıların olduğu kısım boya almaz ve o bölüm boş kalır. Yazılı Ebruyu hem Hat hem de Ebru sanatı ile uğraşan sanatçılar yapmışlardır
12. Hatip Ebrusu: Zemine, Battal Ebru yapılır, sonra Hatip Ebrusunda kullanılacak renkler seçilir. tekneye boyuna ve enine 4-5 adet eşit aralıklarla boya damlatılır. Burada boyaların çaplarının eşit olmasına dikkat etmek gerekir. Daha sonra üzerlerine çubuk yardımıyla şekil verilir.
13. Çiçekli Ebrular: Zemine Battal Ebrusu yapılıp üzerine çubuklar yardımıyla lale, gelincik, karanfil, papatya gibi çiçekler yapılarak hazırlanır.
Kalıcı Bağlantı
Yorum-Comment (16)
Yorum yaz-Write Comment!
At kılı ( horse - hair )
Bızlar Tekne ( Vat )
Kitre
fırça (brush) 
At kılı
( Horse - hair )
destiseng-el taşı
öd
Kalıcı Bağlantı
Yorum-Comment (1)
Yorum yaz-Write Comment!
BOYALAR
Ebru yapımında en önemli malzemelerden birisi olan boyalar ebru yapılacak malzemenin niteliğine ve ebru sanatının geleneksel olmasına göre çeşitli şekillerde kullanılmaktadır. Geleneksel ebru yapımında toprak boya diye adlandırılan boyalar doğadan elde edilen toprak ve metal oksitlerdir.
Sarı : Tabiatta bulunan arsenik sülfür (zırnık)
Mavi : Tabii çivit olan Lahur çividi, Pakistan’ın Lahur şehrinden gelir.
Yeşil : Bu ikisinin karışımı; zırnık çok olursa fıstık yeşiline, çivit çok olursa yaprak yeşiline gider.
Lacivert: Bedahşi laciverdi denilen tabii çivit.
Siyah : Eski iş mürekkepçiliğinde kullanılan is.
Beyaz : İsfidaç (üstübeç) – Bazik kurşun karbonatın tabiattaki şekli -litopan
Kırmızı : Gülbahar –(Demir oksitleri ihtiva eden kırmızı bir toprak)
Vişne Çürüğü : Lök (Asıl ismi Lek olup, hindistan’da nebat yapraklarında şebnem olarak teşekkül eder ve kuruyunca toplanırmış.
Tütün Rengi : Çamlıca toprağı
Üstübeç (litopan)-Kızılboya-Linyum (kurşunoksit)-lahor çiviti-tabi çivit
Türk ebru geleneğinde yalnızca suda erimeyen, asit ve kazein içermeyen ve ışıktan etkilenmeyen doğal boyalar kullanılır. Boyalar yaklaşık 50x50 cm boyutlarında düz bir mermer üzerinde, Destiseng (el taşı) ile ezilmek suretiyle kullanılır. Destiseng, üzerinde boya ezilen mermerle aynı cins mermerden, aşağı yukarı 15 cm uzunluğunda, boyayı ezen yüzü 6–7 cm çapında bir yarım daire ve üstünde de kullananın tutması için bir tutamak bulunana bir taştır. Yaklaşık bir avuç dolusu boya, mermerin ortasına yerleştirilir ve onun da ortası çukurlaştırılarak buraya su konur ve karıştırmak suretiyle boya çamur hale getirilir. Destiseng, çamur haldeki boyanın üzerinde 8 çizer gibi dolaştırılarak boya ezilir. Dağılan boyalar zaman zaman bir spatula yardımıyla tekrar ortaya toplanır. Boyanın ezilip ezilmediği ancak teknede anlaşılır. Bir müddet tecrübeden sonra ebrucu, hangi boyayı ne kadar ezeceğini öğrenir. Yeteri kadar sulandırıldığında ve doğru öd ayarı yapıldığında kumlanmadan açılan ve kâğıda akmadan tespit olabilen boya yeterince ezilmiş demektir.
Boyalar bir mermer üzerinde yine mermerden yapılmış el taşı ile ezilir. Boyaların içine kullanma sırasına göre sığır ödü eklenir. İlk serpilen boyaların içine az, daha sonra serpileceklerin içine ise daha fazla sığır ödü konur. Boyaları kitreli suyun üzerine serpmek için gül dalı ve atkuyruğundan yapılmış fırçalar kullanılır. Koyu renkten başlanarak açık renklere doğru su üzerine serpilir. Ebru’ların isimleri benzedikleri şekillerin veya ilk yapan ustanın adıyla anılır. Battal, gel-git, şal, taraklı, bülbülyuvası, kumlu kılçıklı, hafif, hatip Ebru’su, çiçekli Ebrular ( Necmeddin Ebru’su ) akkase, yazılı ve yazısız akkase gibi.
Boyanın ayarı , üstüne kadar ya da boya kadar su eklenerek yapılır. Bir sıkımlık da öd konur.
Ebru yaparken sağ elde tutulan boyalı fırçanın, sol işaret parmağına vurulmasıyla kitreli suya serpilen boyalar, önceleri zemin müsait olduğu için, teknede rahatça yayılma imkânı bulurlar. Sonradan atılanlar ise, ilk atılanlar arasında genişleyebilmek için daha fazla öd ihtiva etmelidirler.
Kalıcı Bağlantı
Yorum-Comment (yok)
Yorum yaz-Write Comment!
Ebru' nun felsefesi
Bazı günler, şafak veya gurup vakti ufka bakarsanız; kırmızı, sarı, laciverd ve mavi renklerin en ilahi tonları ile, bulutlardan bir ebru'nun daha doğrusu ebri' nin şekillendiğini görürsünüz. Yine bazı gecelerde, bulutlu semalar kadar geniş bir ebru teknesine, mehtabın, usta fırçasıyla laciverd, mavi ve ışıklı beyazın bütün nüanslarını serpiştiriverdiğine elbet rastlamışsınızdır. İşte sanatkar dedelerimiz, bir anda değişip kaybolan bu semavi güzellikleri yeryüzüne aksettirerek, onların ağaç yeşiline ve toprak rengine olan hasretini giderdikten sonra, bu şahane tabloyu kağıt üstünde de ebedileştirmeyi bilmişlerdir. Bu anlayış içinde Rabbine boyun kesen sanatkarın “benlik” ten uzaklaşan gönlü, sanki ebru teknesinde şekillenmiş gibidir. Artık o Zaman büyümeye başlayan ebru teknesi derya kadar genişler, genişler ve bir kainata döner Ebru'cunun gönlü gibi Hz. Ali ne güzel buyurmuş “Sen kendini küçük bir cisim sanırsın, halbuki bütün alem sende dürülüp bükülmüştür” Ebru bir düştür, bir özlemdir. Ona bakan her gözde yeni anlamlar kazanan bir akıştır...
Kalıcı Bağlantı
Yorum-Comment (yok)
Yorum yaz-Write Comment!
Ahar : Nişasta, yumurta akı, nişadır, kitre, zamk-ı Arabi, üstübeç, beyaz şap, balık tutkalı, un, hatmi çiçeği, taze gül yaprağı, pirinç gibi maddelerden, yapılan ve ham kâğıtların terbiyesinde kullanılan sıvı. Bu maddeler tek tek veya karışık olarak kullanılır..
Kâğıt iki şekilde aharlanır :
1 - Ahar yapılacak madde sıcak suda eritilir, kıvamınca karıştırılıp kâğıt buna daldırılır.
2- Sünger veya pamukla ahar kâğıdın üstüne sürülüp kurutulur. Bir kat ahar sürülmüşse tek aharlı; iki veya daha fazla sürülmüşse çift aharlı denir, buna kısaltılarak çiftâli de denilmiştir. Ahar kâğıda iki üç defadan fazla sürülmemelidir, aksi hâlde zamanla çatlar. Ayrıca kâğıda ahar sürüldükten sonra, bir hafta geçmeden kâğıtları mührelemek lâzımdır.
Yazıların çeşitlerine göre aharın cinsi değişir. Yalnız bir tarafına yazı yazılacak kâğıtlara (levha) kalın ahar; kitap yapraklarının iki tarafına ince ahar yapılırdı. Kâğıdın cinsine göre birkaç kat sürüldüğü de olurdu. Meşk kâğıtlarına kolaylık olsun diye kalın ahar sürülmüştür. Âhar ve mührelenmiş kâğıtlar, zamana, rutubet, küf ve kitap kurtlarına karşı daha dayanıklıdır.
Eskiden en güzel aharlar İstanbul'da yapılmıştır. Beyazıt semtinde, eski Askerî Tıbbiye karşısında aharlanmış, mührelenmiş kâğıtların satıldığı eski kitaplarda kayıtlıdır. Ayrıca hattatların kendi kâğıtlarını aharladıkları da bilinmektedir.
Aharlanmış kâğıt mürekkebi emmediği için, yanlış yazıldığında ıslatarak silmek mümkündür. Hattatlar ellerini tükürükleyerek veya yalayarak yanlışlarını düzelttiklerinden «mürekkep yalamak» deyimi ortaya çıkmıştır.
Kalıcı Bağlantı
Yorum-Comment (yok)
Yorum yaz-Write Comment!
3 tip fırça vardır .
Numara Kalın fırça ödü az büyük kavanoz kılları daha kısa olur , ( koyu battal )
Numara orta fırça ödü daha fazla ( çiçek , fon ve fırça talimi yapmak için ) ,
Serpme ve sapı daha kısa olursa karıştırma fırçası , neft – terebentin için kullanılan fırça ,
Pigment boya: Yapaydır. (kimyasal) parlaktır. Flüoresanlıdır . Pigmente siyah veya toprak katılarak matlaştırılır. Pigment’e çamlıca karıştırılırsa oksitlenir. Pigment kırmızıya diğer pigmentler girilerek çiçek renkleri elde edilir.
Oksit boya: Toprak boya (doğal) ve parlak değildir . dayanıklıdır... Renk elde etmek ve çiçek yapmak için kullanılır. Pigmente siyah veya toprak katılarak matlaştırılır.
Lahor : Lahor bitkisel boyadır, lahorla pigment boyalar ayrışmaz, dibe çökmez. Bu nedenle öd ayarını iyi yapmak gerekir. Lahorda su ayarı da çok önemli. Lahor ödü de çabuk emer. Oksit boyalar öd koymadan suda dibe çöker, yıllarca kalır. Öd çok konursa renkler dura dura bozulur.
Yaprak yeşili = lahor + oksit sarı
BOYA HAZIRLAMA
Oksit boya önce kuru kuru, dağıtılarak destesenk ile toz boya kıvama gelene kadar ezilir. Destezenk: Mermer boya ezici Öd, ezmeyi zorlaştırır. Kavanozlarda üstüne su konarak bekletilir. Olgunlaşınca öd karıştırılır. Boya ezilirken su ilave edince kumlanma olmayıncaya kadar ezmek gerekir. Pigment boya kuru ezilmeden, ıslatılır ve yaş olarak ezilir.
Aşı Boyası | + | Lâhor Çividi | = | Koyu Kahverengi |
Sarı | Lâhor Çividi | Yeşil |
Çamaşır Çividi | Kırmızı | Mor |
Beyaz | Siyah | Gri |
Beyaz | Lâhor Çividi | Açık Mavi |
BOYANIN EZİLMESİ
Pigment ve oksidan boya, cam üzerinde, su ve öd ilave edilerek, spatula ile 5-6 saat ezilir. Ezilen boya cam kavanoza konarak boya hacmi kadar su konur ve zaman zaman çalkalanır. Ağzı kapatılıp birkaç gün bekletilir. Cam üzerindeki boya bulaşığına bir miktar su dökünce boya tül gibi dağılıyorsa ve kavanoza konulup çalkalanan boya, kavanoz çeperinde yol yol akmıyorsa boyanın ezilme kıvamı iyi demektir. Boya kapalı kavanozda uzun yıllar bekleyebilir.
Boyalara eklenecek su ve ödün ayarı da şu şekilde yapılır. Kitrenin kıvamının ayarı aşağıda KİTRE bahsinde belirtildiği gibi kontrol edilir. Boya ayarına ödü en az boyanın ayarıyla başlanır. Süt kıvamında sulandırılan boyanın içerisine, fırça kavanozun kenarına sıyrılıp tekneye serpildiğinde ebrucunun ustasından gördüğü miktar ölçüsünde açılana kadar öd ilave edilir. Ödü fazla olan boyaların ayarları da ödü az olan boyaların üzerine serpmek suretiyle yapılır.
Kumlu ebru : Sulu kitrede yoğun boya ile yapılır . Hareketli zemine çiçek veya hatip yapılmaz.
Gözü yorar. oksit yeşil ile iyi zemin yapılır.
Kitre kıvamı için ince bızla kitreye boya damlatılır ve boya bızla çizilir.
· Boya ileri gidiyorsa kitre sulu
· Boya duruyorsa kitre normal
· Boya geri gidiyorsa kitre koyu demektir .
· Fırça sapı kitrede yürütülür. Kitre ayarı iyi ise sapın izi kalmaz
Öd:
Ebru yapımını gerçekleştiren en önemli maddedir. Ebru yapan kişinin, ödü ve yaptığı işi çok iyi anlaması gerekmektedir. Aslında ebrunun sırrı "öd" dür.
Kitre üzerine serpilen boyaların batmadan yüzebilmeleri için boyalara bir damlalık yardımıyla yüzey aktif asitler içeren sığır ödü katılır. Sığır ödünün içerisinde bulunan yüzey aktif asitler, kitrenin üzerindeki yüzey gerilimini kırarak boyanın kitre üzerinde batmadan açılmasını sağlarlar. Mezbahadan sağlanan sığır ödü, bir metal kaba boşaltılarak içinde su kaynayan başka bir kabın içine oturtulur. Aşağı yukarı 20 dakika sonra ödün üzerinde oluşan köpüklerle varsa yağ ve kan temizlenerek öd bir kavanoza alınır. Oda sıcaklığına geldikten sonra kullanılır. Boyalara bir damlalık yardımıyla ilâve edilir. Boyalara ilave edilecek sığır ödü miktarı, üzerinde ebru yapılan sıvının cinsine ve kıvamına göre değişir. Yüzey gerilimi en yüksek olan malzeme kitre, en düşük olan malzeme ise deniz kadayıfıdır. Aynı miktarda boyaya, aynı kıvamda kitre için deniz kadayıfına göre yaklaşık on misli sığır ödü ilâve etmek gerekir.
Öd başlıca şu görevleri yapar;
1. Yüzeysel gerilimi sağlar. Boyanın suyun yüzeyinde açılmasını gerçekleştirir. Aksi taktirde, boyalar dibe çöker.
2. Renklerin birbirine karışmasını önler. Mesela; mavi ile sarı üst üste konsa ve karıştırılsa (ne kadar karıştırılırsa karıştırılsın) asla yeşil renk elde edilemez.
3. Boyanın kağıda yapışmasına yardımcı olur.
4. Aynı rengin tonlarını ve değişik büyüklükteki lekelerin elde edilmesi yine öd sayesinde gerçekleşir.
Fırça kavanozda dura dura kıvrık bir şekil alır , fırçayı yukarı doğru tutarsanız damlalar bir arada düşer , kıvrık şekli yan tutunca da damlalar sıralanmış olarak düşer.
Kalıcı Bağlantı
Yorum-Comment (3)
Yorum yaz-Write Comment!
:: Sonraki »
